كلامى كه دلهاى عارفان را شفا است ، اسرار آشنايان را ضياء است ، جانهاى دوستان را غذا است ، درد درماندگان را دوا است ، كلامى كه جانها را تذكرت است و دلها را عدّت ، امروز وسيلت و فردا ذخيرت است . مصطفى فرمود : هركسى بايد نخست به قرآن راه جويد تا قرآن او را بر راه دارد ، كه قرآن راه‌جويان را رهبر است و يارخواهان را ياور است ، مؤمن كه راه مىجويد ، قرآن او را به راه صدق و حق مىراند و بيگانه كه راه جوى نيست لاجرم قرآن او را رهبر نه ! تدبّر دو قسم است : يكى انديشه كردن آدمى در نفس خود و حال خود كه آن را تدبّر پند و موعظه گويند ، دوم انديشه كردن در قرآن كه آن را تدبّر حقيقت و مكاشفه گويند ، اوّل صفت عامّهء مسلمانان است و دوم صفت عارفان است كه ايشان را ديدهء مكاشفه دهند تا حجاب ميان دل ايشان و حق برداشته شود و همه آرزوها نقد شود و آب مشاهدت در جوى ملاطفت روان گردد ، دل از ذكر پر ، و زبان خاموش ! سر از نظر پر ، و خود را فراموش ، وقار فرشتگان ديده ، ثبات ربّانيان يافته ، به سكينهء صدّيقان رسيده ، كه مرد تا به آنجا نرسد ، او را در درياى جلال قرآن شدن و استنباط گوهرهاى مكنون آن را كردن نشايد و بايد دانست كه اين درجه و مقام ، علم اسرار حق است و اين مردان صاحب اسرار ! اگر از ايشانى ، دوست را وفادارى ، و اگرنه تو را با رفتن با دوستان چه كار ؟ رو گرد سراپردهء اسرار مگرد * كوشش چه كنى كه نيستى مرد نبرد ! اگر به تعريف ازلى و توفيق ربّانى ، بنده به آن مقام رسد كه جلال عزّت قرآن او را به خود راه دهد و اسرار پردهء غموض از روى مشكلات فروگشايد ، او را استنباط رسد كه مصطفى او را دستورى داده و فتوى كرده ، چه كه : برخى علمها مانند درّ مكنون و گوهر نهانى است كه جز دانايان خدائى ، آن را نشناسند و پرده از روى پوشيده‌هاى آن برندارند ! [ آيات 91 - 86 ] تفسير لفظى 86 - وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ حَسِيباً . هركس شما را نوازد ( درود فرستد ) شما او را به بهترين نواخت او را بنوازيد يا با آن نواخت او را همچنان باز دهيد كه خداوند بر هر چيزى نگهبان و هر كارى را بسنده است . 87 - اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ وَ مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِيثاً . خدائى جز خداى يگانه نيست و شما را تا به روز رستاخيز فراهم مىآورد ، آن روزى كه هيچ شكّى در آن نيست و از خداوند راست‌سخن‌تر كيست ؟ 88 - فَما لَكُمْ فِي الْمُنافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَ اللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِما كَسَبُوا أَ تُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا . چه رسد شما را در كار دو گروه منافق كه خداوند آنها را با همان كفر و نفاق به سبب آنچه بدى مىكنند افكنده و خوار كرده ؟ و آيا شما مىخواهيد كسانى را كه خداوند ( به سبب كارهاى بدشان ) آنها را گمراه كرده هدايت كنيد ؟ و هركس كه خدا او را گمراه كند ، براى رهائى او راه و چاره‌اى نيابيد ! 89 - وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَما كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَواءً فَلا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ أَوْلِياءَ حَتَّى يُهاجِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ . منافقان دوست دارند كه شما هم در نهان كافر شويد تا با ايشان يكسان گرديد ، پس شما كه مؤمنان هستيد آنان را به دوستى نگيريد تا با رسول خدا در راه حق هجرت كنند . فَإِنْ تَوَلَّوْا فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ